Ρωσία και Ουκρανία σε τροχιά σύγκρουσης.


Άρθρο Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.

Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο περιοχών της Ρωσίας και της Ουκρανίας αναπτύχθηκαν σε επίσημη βάση από τον 17ο αιώνα με τη Συνθήκη του  Pereyaslav. μεταξύ της Μόσχας και των Κοζάκων του Bohdan Khmelnytsky το 1654, αλλά οι διεθνείς σχέσεις σταμάτησαν όταν η Μεγάλη Αικατερίνη έπαυσε την αυτονομία του Cossack Hetmanate το 1764. Για σύντομο χρονικό διάστημα αμέσως μετά την κομμουνιστική Επανάσταση του 1917, τα δύο κράτη άρχισαν να συνεργάζονται ξανά.

Το 1920, οι σοβιετικές ρωσικές δυνάμεις κατέκλυσαν την Ουκρανία και οι σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών μεταφέρθηκαν από διεθνείς σε εσωτερικές εντός της Σοβιετικής Ένωσης, που ιδρύθηκε το 1922. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, η Ουκρανία υπέστη περιόδους δεσμών, εντάσεων και απόλυτης εχθρότητας από Ρωσία.

Πριν από το Euromaidan (το κύμα διαδηλώσεων και αστικών αναταραχών στην Ουκρανία 2013-2014), υπό την προεδρία του Βίκτορ Γιανουκόβιτς από τον Φεβρουάριο του 2010 έως ότου απομακρύνθηκε από την εξουσία στις 22 Φεβρουαρίου 2014, οι σχέσεις ήταν συνεταιριστικές, με διάφορες εμπορικές συμφωνίες.

Την 1η Μαρτίου 2014, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Συνέλευσης, ψήφισε ομόφωνα για να επιτρέψει στον Πρόεδρο της Ρωσίας, να στείλει Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις στο έδαφος της Ουκρανίας. Στις 3 Μαρτίου 2014, ο Ρώσος εκπρόσωπος στα Ηνωμένα Έθνη, Vitaly Churkin παρουσίασε την 1η Μαρτίου 2014 επιστολή, η οποία υπεγράφη από τον πρώην Πρόεδρο της Ουκρανίας Γιανουκόβιτς με αποδέκτη τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντιμίρ Πούτιν. Η επιστολή περιείχε αίτημα για τις Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις να εισέλθουν στην επικράτεια της Ουκρανίας.

Κατά τη διάρκεια της κρίσης της Κριμαίας Φεβρουαρίου – Μαρτίου 2014, η Ουκρανία έχασε τον έλεγχο των κυβερνητικών κτιρίων, των αεροδρομίων και των στρατιωτικών της βάσεων στην Κριμαία, από στρατιώτες χωρίς διακριτικά και τοπικές φιλορωσικές πολιτοφυλακές. Αυτό ξεκίνησε στις 27 Φεβρουαρίου, όταν ένοπλοι κατέλαβαν το κοινοβούλιο της Κριμαίας. Την ίδια ημέρα το κοινοβούλιο της Κριμαίας αντικατέστησε την τοπική αυτοδιοίκηση με εκείνη που ήθελε την ενοποίηση της Κριμαίας με τη Ρωσία.

Η νέα αυτοδιοίκηση διοργάνωσε δημοψήφισμα για το καθεστώς της Κριμαίας στις 14 Μαρτίου 2014, στο οποίο οι ψηφοφόροι ψήφισαν συντριπτικά για ενσωμάτωση με τη Ρωσία. Στις 17 Μαρτίου 2014, η Κριμαία κήρυξε την ανεξαρτησία της. Στις 18 Μαρτίου 2014, υπογράφηκε στη Μόσχα η συνθήκη για την ενσωμάτωση της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης στη Ρωσία και σε πέντε ημέρες ψηφίστηκε συνταγματικός νόμος, για την αποδοχή στη Ρωσική Ομοσπονδία της Δημοκρατίας της Κριμαίας και τη θέσπιση στη Ρωσική Ομοσπονδία της Δημοκρατίας της Κριμαίας και της Ομοσπονδιακής πόλης της Σεβαστούπολης, κατατέθηκε άμεσα στο ρωσικό κοινοβούλιο, υπογράφηκε από τον Ρώσο Πρόεδρο και τέθηκε σε ισχύ. Στις 19 Μαρτίου 2014, όλες οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας αποσύρονται από την Κριμαία και στις 17 Απριλίου 2014.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου και του Απριλίου 2014, οι φιλορωσικές αναταραχές εξαπλώθηκαν στην Ουκρανία, με φιλορωσικές ομάδες να ανακηρύσσουν «Λαϊκές Δημοκρατίες» στις περιφέρειες του Donetsk και του  Luhansk. Σε απάντηση, η Ουκρανία κατέθεσε πολλαπλές προσφυγές  στο Διεθνές Δικαστήριο εναντίον της Ρωσίας και ανέστειλε όλων των τύπων τις στρατιωτικές συνεργασίας και τις στρατιωτικές εξαγωγές προς αυτή. Ως αποτέλεσμα πολλές χώρες και διεθνείς οργανισμοί επέβαλαν κυρώσεις εναντίον της Ρωσικής Ομοσπονδίας και εναντίον Ουκρανών πολιτών που εμπλέκονται και είναι υπεύθυνοι για την κλιμάκωση.

Στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ φιλορωσικών ανταρτών (υποστηριζόμενοι από ρωσικό στρατό) και των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων άρχισαν στα ανατολικά της Ουκρανίας τον Απρίλιο του 2014. Στις 5 Σεπτεμβρίου 2014, η ουκρανική κυβέρνηση και εκπρόσωποι της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λούανσκ, υπέγραψαν προσωρινή εκεχειρία και κατάπαυση του πυρός, αλλά αυτή η κατάπαυση του πυρός έσπασε εν μέσω έντονων νέων συγκρούσεων τον Ιανουάριο του 2015. Μια νέα συμφωνία κατάπαυσης του πυρός τέθηκε σε ισχύ από τα μέσα Φεβρουαρίου 2015, αλλά και αυτή απέτυχε επίσης να σταματήσει τις μάχες.

Τον Ιανουάριο του 2018, το ανώτατο δικαστήριο της Ουκρανίας (Verkhovna Rada) ψήφισε νόμο ο οποίος ορίζει τις περιοχές που κατασχέθηκαν από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Ντόνετσκ και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Λούανσκ ως «προσωρινά κατεχόμενες από τη Ρωσία», ο νόμος χαρακτήρισε επίσης τη Ρωσία ως «επιτιθέμενο» κράτος. Η Ρωσία επίσης κατηγορήθηκε από το ΝΑΤΟ και την Ουκρανία, ότι συμμετείχε σε άμεσες στρατιωτικές επιχειρήσεις για τη στήριξη της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λούανσκ.

Στις 10 Φεβρουαρίου 2015, ως απάντηση στη ρωσική στρατιωτική επέμβαση, το ουκρανικό κοινοβούλιο υπέβαλε σχέδιο διατάγματος σχετικά με την αναστολή των διπλωματικών σχέσεων με τη Ρωσική Ομοσπονδία και στα τέλη του 2017, ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Pavlo Klimkin δήλωσε ότι «δεν υπάρχουν διπλωματικές σχέσεις με τη Ρωσία».

Μετά το περιστατικό των Στενών του Κερτς (25 Νοεμβρίου 2018) κατά το οποίο η ακτοφυλακή της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB) πυροβόλησε και συνέλαβε τρία πλοία του Πολεμικού Ναυτικού της Ουκρανίας που προσπαθούσαν να περάσουν από τη Μαύρη Θάλασσα στην Αζοφική Θάλασσα μέσω του στενού Kerch, στο δρόμο τους προς το λιμάνι της Μαριούπολης, η Ουκρανία απαγόρευσε σε όλους τους Ρώσους άνδρες μεταξύ 16 και 60 ετών να εισέλθουν στη χώρα με εξαιρέσεις για ανθρωπιστικούς σκοπούς, ισχυριζόμενη ότι πρόκειται για μέτρο ασφαλείας. Ως άλλη απάντηση στο περιστατικό του Στενού Kerch, η Ουκρανία επέβαλε περίοδο στρατιωτικού νόμου 30 ημερών αρχομένης από 26 Νοεμβρίου σε 10 ουκρανικές περιφέρειες. Ο στρατιωτικός νόμος καθιερώθηκε επειδή ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Πέτρο Ποροσένκο ισχυρίστηκε ότι υπήρχε απειλή «πλήρους πολέμου» με τη Ρωσία.

Η σύγκρουση στην Ουκρανία και ο φερόμενος ρόλος της Ρωσίας σε αυτήν, κλιμάκωσε σημαντικά τις εντάσεις στη σχέση μεταξύ της Ρωσίας και των μεγάλων δυτικών δυνάμεων, ιδίως των σχέσεων μεταξύ της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Για εβδομάδες η Ρωσία συγκεντρώνει στρατεύματα κοντά στην Ουκρανία σε στρατιωτική κλίμακα που έχει να φανεί από την εισβολή του 2014. Είναι απορίας άξιο τι μπορεί να σημαίνει αυτή η ρωσική συσσώρευση. Είναι απλώς μία κίνηση που στοχεύει να στείλει ένα μήνυμα στην Ουκρανία και την κυβέρνηση Μπάϊντεν; ή είναι πραγματική προετοιμασία για ρωσική στρατιωτική δράση με ενδεχόμενη πλήρη εισβολή στην Ουκρανία; Αυτή τη στιγμή, μόνο το Κρεμλίνο γνωρίζει την απάντηση. Το συμπέρασμα είναι ότι η εξαιρετικά εμφανής συσσώρευση, είναι πιθανότατα ο θόρυβος της ουράς του κροταλία πριν το δήγμα, αν και η απειλή κλιμάκωσης δεν μπορεί να αποκλειστεί.

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (www.avgeopolitics.eu)

Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα αυτή εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της. Επίσης ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση των άρθρων και των σχολίων χωρίς την αναφορά της σελίδας ως πηγή.

Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *