Η κυκλωτική κίνηση Ρωσίας-Τουρκίας απειλεί την επιβίωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου.


Άρθρο του Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης και Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινούπολης, Βαρθολομαίος Α’, είναι ο πνευματικός ηγέτης περίπου 300 εκατομμυρίων Ορθόδοξων Χριστιανών. Είναι «ο πρώτος μεταξύ των ίσων» μεταξύ των ιεραρχών όλων των αυτοδιοικούμενων Ανατολικών Ορθόδοξων εκκλησιών στον κόσμο.

Ωστόσο, χάρη στην εργαλειοποίηση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από τον Βλαντιμίρ Πούτιν για να προωθήσει τις γεωπολιτικές του φιλοδοξίες, το Οικουμενικό Πατριαρχείο βρίσκεται όλο και περισσότερο στο στόχαστρο του Κρεμλίνου.

Δεδομένου ότι η Ρωσική Εκκλησία έχει μακράν τη μεγαλύτερη Ορθόδοξη κοινότητα στον κόσμο και οι περισσότεροι Ορθόδοξοι Χριστιανοί ζουν σε πρώην χώρες του Σιδηρού Παραπετάσματος, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος αποτελεί άθελα του τον ανταγωνιστή της ρωσικής κυβέρνησης.

Αυτό που είναι πιο δύσκολο να κατανοηθεί είναι γιατί ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Πρόεδρος της Τουρκίας, μέλος του ΝΑΤΟ, θεωρεί προς το συμφέρον του να συμμετάσχει σε αυτή την πίεση του Πούτιν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά δείχνει ότι ο Πούτιν και ο Ερντογάν βλέπουν και οι δύο το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως επέκταση της δυτικής επιρροής που απειλεί τις αντίστοιχες πολιτικές τους φιλοδοξίες.

Η Ουκρανία ως καταλύτης της οργής της Μόσχας

Στις 5 Ιανουαρίου 2019, ο Βαρθολομαίος υπέγραψα ένα Τόμο (διάταγμα) με το οποίο παραχώρησε αυτοκεφαλία ή εκκλησιαστική ανεξαρτησία, στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, η οποία υπαγόταν στο Πατριαρχείο της Μόσχας το 1686. Όταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανακοίνωσε την πρόθεση του να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Ουκρανικής Εκκλησίας τον Οκτώβριο του 2018, η δήλωση του Πούτιν ότι η απόφαση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αιματοχυσία, σοκάρισε όλο τον Ορθόδοξο κόσμο. Ο δε Πατριάρχης Κύριλλος της Μόσχας έκοψε τους δεσμούς με το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Πυλώνας της φιλοσοφικής σύγκλισης μεταξύ Κρεμλίνου και Πατριαρχείου Μόσχας είναι η έννοια της Μόσχας του 15ου αιώνα ως «Τρίτη Ρώμη», που σημαίνει ότι μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Οθωμανούς το 1453, η Μόσχα έγινε ο πνευματικός και μάλιστα ο πολιτικός διάδοχός της.

Η παραχώρηση αυτοκεφαλίας από τον Βαρθολομαίο στην Ουκρανική Εκκλησία ενίσχυσε αυτή τη σύγκλιση. Ενίσχυσε την προσπάθεια του Κίεβου για πολιτική ανεξαρτησία, ενώ στέρησε από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία το ένα τρίτο των ενοριών του Πατριαρχείου της Μόσχας, πάνω από 12.000 συνολικά, που βρίσκονται στην Ουκρανία.

Και τα δύο θεσμικά όργανα ένιωσαν ότι έπρεπε να δράσουν. Πριν από την απόφαση του Βαρθολομαίου, Ρώσοι χάκερς που ονομάστηκαν “Fancy Bear” άρχισαν να στοχεύουν τον ίδιο και τους κορυφαίους βοηθούς του. Στο πλαίσιο εκστρατείας παραπληροφόρησης, η Μόσχα προπαγάνδισε επίσης γύρω από τα κίνητρα του Βαρθολομαίου. Ρώσοι δημοσιογράφοι ισχυρίστηκαν ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν πληρεξούσιος για τα Αμερικανικά και ΝΑΤΟϊκά συμφέροντα. Πρόσφατα ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Sergey Lavrov έριξε λάδι στη φωτιά, λέγοντας στα ΜΜΕ ότι η αποστολή του Βαρθολομαίου, προετοιμασμένη από τους Αμερικανούς, είναι να «θάψει» την επιρροή της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο.

Γιατί ο Ερντογάν συμπορεύεται στην εκστρατεία της Ρωσίας.

Ενώ η γεωπολιτική σημασία της Ουκρανίας στα μάτια της Μόσχας είναι σαφής, είναι προβληματικό να βλέπουμε τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης στην Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, να επαναλαμβάνει την εκστρατεία παραπληροφόρησης της ρωσικής κυβέρνησης για την υπονόμευση του Οικουμενικού Πατριάρχη.

Αν και η Άγκυρα έχει πολλά να κερδίσει από την παρουσία της «ήρεμης δύναμης» του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο τουρκικό έδαφος και από την αυξανόμενη παγκόσμια θέση του Βαρθολομαίου, ο Ερντογάν βλέπει την Τουρκία ως σουνιτική μουσουλμανική δύναμη με συνέπεια μαζί με τον Πούτιν να βλέπουν τον Βαρθολομαίο ως επέκταση της δυτικής επιρροής και ως εκ τούτου απειλή για τους στόχους και τις επιδιώξεις τους.

Οι ρωσικές και τουρκικές εκστρατείες παραπληροφόρησης ενισχύουν η μία την άλλη. Ένα μήνα μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος της Τουρκίας τον Ιούλιο του 2016, το όργανο του Ερντογάν, η εφημερίδα Aksam δημοσίευσε άρθρο με το οποίο κατηγορούσε τη CIA, τον Fethullah Gulen, και τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, ότι σχεδιάζουν από κοινού την εκθρόνιση του Ερντογάν. Τα αποδεικτικά στοιχεία της Aksam ήταν ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στη φίλα προσκείμενη στο Κρεμλίνο εφημερίδα Oriental Review που εδρεύει στη Μόσχα, και το οποίο με τη σειρά του επικαλούνταν μία ψεύτικη επιστολή πρώην πρέσβη των ΗΠΑ ως απόδειξη. Γιατί ο πνευματικός ηγέτης του Ορθόδοξου Χριστιανισμού να συνεργαζόταν με τη CIA και τους Ισλαμιστές για την ανατροπή του Ερντογάν;

Τέτοιες συνωμοσίες, ωστόσο, πηγάζουν από την Τουρκία, όπως αποδεικνύεται από περυσινό δημοσίευμα στο Gercek Hayat, ένα περιοδικό που εκδίδεται από φίλο του Ερντογάν, το οποίο απεικόνιζε τον Βαρθολομαίο ως μέλος ενός μυστικού τρομοκρατικού δικτύου με τον Γκιουλέν, τη CIA, τη βρετανική MI6, την Ισραηλινή Mossad και της διεθνούς μασονίας.

Για πολλούς Τούρκους, τέτοια άρθρα είναι πειστικά, καθώς οι δήθεν «απειλές» από τον Βαρθολομαίο και τις ξένες υπηρεσίες πληροφοριών, λειτουργούν ως συνωμοσίες γύρω από τις χριστιανικές μειονότητες που λειτουργούν ως «πέμπτη φάλαγγα» και ενώνουν τους Τούρκους. Είναι ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι Χριστιανοί ιεραπόστολοι, πολλοί από τους οποίους ήταν Αμερικανοί, υποκίνησαν την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη στην Κωνσταντινούπολη είναι επίσης ένα άβολο λείψανο του πολυθρησκευτικού παρελθόντος της Τουρκίας, και ως εκ τούτου, ένα θέμα καταστολής. Ένα κρατικά ενορχηστρωμένο πογκρόμ που στόχευσε την ελληνική Ορθόδοξη μειονότητα της Κωνσταντινούπολης το 1955 συνεχίζει να εκθέτει την Τουρκία, η οποία δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει το προβληματικό της παρελθόν. Εννέα χρόνια αργότερα, εν μέσω κλιμακούμενων εντάσεων στην Κύπρο, η Τουρκία απέλασε δεκάδες χιλιάδες Έλληνες υπηκόους της Κωνσταντινούπολης, μειώνοντας περαιτέρω την Ελληνική κοινότητα. Το 1971, η τουρκική κυβέρνηση έκλεισε το σχολείο της Χάλκης, όπου εκπαιδευόταν η επόμενη γενιά ορθόδοξων κληρικών. Οι απειλές θανάτου κατά του Βαρθολομαίου είναι συχνές. Η Άγκυρα, εν τω μεταξύ, διατηρεί τεράστια μόχλευση έναντι του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ο τουρκικός νόμος ορίζει ότι μόνο ένας Τούρκος πολίτης μπορεί να είναι ο Αρχιεπίσκοπος της Κωνσταντινούπολης και η κυβέρνηση δεν αναγνωρίζει την οικουμενική κατάσταση του Πατριάρχη.

Δεδομένου του μειωμένου πληθυσμού των Ελλήνων Ορθόδοξων στην Τουρκία, που σήμερα αριθμεί λιγότερους από 2.000, η ​​Εκκλησία προσελκύει υποψηφίους από όλο τον κόσμο που στη συνέχεια λαμβάνουν την ιθαγένεια μόνο με τη χάρη της Άγκυρας. Αυτή η διακριτική ευχέρεια επιτρέπει στην Άγκυρα να επηρεάζει τις αποφάσεις σχετικά με την επιλογή του Πατριάρχη. Τα νεο-εθνικιστικά κινήματα ενισχύουν επίσης τις συνωμοσίες «πέμπτης φάλαγγας». Ένα τυπικό παράδειγμα από την ημερήσια εφημερίδα Aydinlik λέει ότι ο Πατριάρχης είναι ο «πράκτορας τόσο της Αμερικής όσο και της ελληνικής διασποράς στην Αμερική, όχι μόνο σε θρησκευτικά ζητήματα, αλλά και στην γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου.

Η αποτυχία της Δύσης να πάρει στα σοβαρά τη θρησκεία.

Η έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το Φανάρι, είναι ένα εκπληκτικά ταπεινό κτίριο που βρίσκεται σε μια γωνιά της Κωνσταντινούπολης. Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένους Ρώσους και Τούρκους, αυτό το απλό όργανο επιδιώκει να γίνει το επόμενο Βατικανό.

Όταν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάικ Πομπέο επισκέφθηκε το Βαρθολομαίο, τον Δεκέμβριο του 2020, μια ομάδα νέων που συμμάχησε με τον Ερντογάν κατηγόρησε την Ουάσινγκτον ότι «προσπάθησε να δημιουργήσει ένα Βατικανό και έναν Πάπα από τη χριστιανική εκκλησία στο Φανάρι». Λιγότερο από ένα μήνα αργότερα, ο Πατριάρχης Κύριλλος κατηγόρησε τον ομόλογο του στην Κωνσταντινούπολη ότι ενοποιεί την εξουσία σε ένα «παπικό» μοντέλο.

Οι εκκλησιαστικές συζητήσεις που παρατηρούνται σήμερα δεν είναι κάτι νέο. Αντικατοπτρίζουν 18 αιώνες έντασης μεταξύ της εκκλησιαστικής πολιτικής και των γεωπολιτικών πραγματικοτήτων στις οποίες, για πάνω από δύο αιώνες, τα περιγράμματα των διαφόρων Ορθόδοξων πατριαρχείων τείνουν να προσαρμόζονται σταδιακά στα σύνορα έθνους-κράτους. Οι δυτικοί ηγέτες θεωρούν τον κοσμικό χαρακτήρα τόσο δεδομένο που δεν εκτιμούν πλήρως τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι εκκλησίες στην πολιτική εξουσίας, γεγονός που μειώνει την ικανότητα τους να αντισταθμίζουν τις κινήσεις του Πούτιν και του Ερντογάν.

Αυτή η αποτυχία να αναγνωρίσουμε το δίκαιο του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, το οποίο υπερβαίνει κατά πολύ τις εκκλησιαστικές μάχες, αντικατοπτρίζει την αδυναμία της υπερατλαντικής συμμαχίας να πάρει στα σοβαρά τον ρόλο της θρησκευτικής αφήγησης στα αυταρχικά καθεστώτα, αφήνοντας τις ευάλωτες μειονότητες στο έλεος τους. Οι δυτικοί ηγέτες θα εξυπηρετούσαν καλύτερα τις κοσμικές ατζέντες της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της προσωπικής ελευθερίας, προσφέροντας πιο ισχυρή υποστήριξη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο βρίσκεται εγκλωβισμένο το ρωσικό και το τουρκικό σταυροδρόμι.

Είναι καιρός η Δύση να προσφέρει ισχυρή υποστήριξη στο Πατριαρχείο που εδρεύει στην Κωνσταντινούπολη, του οποίου η ύπαρξη απειλείται από την Άγκυρα και τη Μόσχα.

Με πληροφορίες από : balkaninsight.com

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ (www.avgeopolitics.eu).

Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα αυτή εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της. Επίσης ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση των άρθρων και των σχολίων χωρίς την αναφορά της σελίδας ως πηγή.

Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *